Deze week was ik aanwezig bij het Werkgelukcongres in Utrecht.
Veel lezingen waren interessant, maar eentje bleef écht hangen: Aukje Nauta met Schaamte als krachtbron voor werkgeluk. Haar boodschap raakte iets wat ik in mijn praktijk vaak zie: we willen zo graag “goed” functioneren, dat we onszelf onderweg kwijtraken.

Wat als werkgeluk niet gaat over nóg beter je best doen, nóg positiever denken of nóg meer presteren? Wat als het begint bij stoppen met doen alsof?
Aukje vatte het prachtig samen: huppelend naar je werk gaan door nooit meer te hoeven doen alsof.
Dat klinkt licht, bijna speels. Maar het vraagt iets moedigs. Want “doen alsof” is vaak een beschermlaag. En daaronder zit regelmatig schaamte.

Schaamte: het gaat niet over wat je deed, maar over wie je bent

Schaamte gaat dieper dan schuld.
• Schuld zegt: ik heb iets fout gedaan.
• Schaamte zegt: er is iets mis met mij.

En precies daarom is schaamte zo krachtig én zo gevaarlijk als we het wegstoppen. Schaamte raakt je identiteit. Je plek in de groep. Je gevoel van erbij horen.

Het verhaal van Hans, vrachtwagenchauffeur

Een voorbeeld dat me bijbleef was dat van Hans, vrachtwagenchauffeur.
Zijn werkgever besloot een boordcomputer te integreren in alle vrachtwagens. Hans werd woest. Hij verzette zich fel. Op het eerste gezicht leek het “gewoon” weerstand tegen verandering.

Totdat hij bij de huisarts iets opbiechtte wat hij al jaren verborgen hield: Hans kon niet lezen.
En dat raakte hem diep. Want Hans was ook opa. En hij las zijn kleinkinderen regelmatig voor… althans: dat leek zo. In werkelijkheid “las” hij aan de hand van de plaatjes. Hij schaamde zich enorm om toe te geven dat hij niet geletterd was.

Gelukkig wist de huisarts hem te overtuigen om weer in de schoolbanken te gaan zitten. Hans leerde lezen.
En sterker nog: hij werd uiteindelijk ambassadeur voor mensen die niet geletterd zijn.

Wat hier gebeurt is bijzonder: zodra schaamte er wél mocht zijn, ontstond er beweging. Groei. Werkgeluk. Niet door harder te vechten, maar door eerlijk te worden.

Wat is er mis met werk?

Er werden cijfers gedeeld die je even stil zetten.
• 71% van de Nederlanders geeft aan veel levensenergie te hebben.
• Tegelijkertijd zegt 16% weinig werkenergie te hebben. Dat is bijna 1 op de 5!

En er is nóg een cijfer dat pijnlijk duidelijk maakt hoe groot de drempel is om eerlijk te zijn:
• 57% van de werknemers durft niet aan te geven dat ze mentale problemen ervaren.
Hoe kan het dat we wél energie hebben voor het leven, maar dat werk voor zoveel mensen energie wegtrekt?

En waarom voelt het op het werk voor zóveel mensen onveilig om te zeggen: “Het gaat even niet”?

Misschien omdat werk vaak precies de plek is waar we ons het meest aanpassen.
• Professioneel zijn (maar niet te emotioneel)
• Sterk zijn (maar niet te kwetsbaar)
• Meedoen (maar niet te anders)
En hoe langer je dat volhoudt, hoe meer je jezelf opdeelt: een “werk-ik” en een “echte-ik”. Dat kost energie.

Als schaamte er niet mag zijn, krijg je leugens en bedrog

Een confronterend punt uit de lezing: als schaamte geen plek krijgt, gaan mensen verbergen, verdraaien, ontkennen.
Niet omdat ze slecht zijn, maar omdat ze bang zijn om afgewezen te worden. En dat kan gevaarlijk worden.
Stel je voor: in een zorginstelling krijgt iemand een hartaanval. Twee verpleegkundigen zijn aanwezig.
En pas op dat moment zegt één van hen: “Ik weet eigenlijk niet hoe ik moet reanimeren.”
Dat is helaas echt gebeurd.

Niet weten is menselijk. Maar niet durven zeggen dat je iets niet weet, dát is het probleem. Schaamte die geen ruimte krijgt, kan levens kosten.

Daarom vind ik die zin over huppelend naar je werk zo sterk.
Het is eigenlijk een mini-protest tegen “doe normaal”. Het is je lijf dat zegt: ik ben er nog. Ik leef. Ik mag ruimte innemen.

Nu vind ik het niet zo moeilijk om huppelend door de straat te gaan; of mee te bewegen op de muziek als er een straatmuzikant aan het spelen is. Ik vind het heerlijk om dan even te doen alsof er verder niemand is (en inderdaad… mijn kinderen vinden het verschrikkelijk als ik dat doe: die schamen zich dan kapot😊)

En jij?

Dus… hoe lang is het geleden dat jij huppelend door je straat durfde te gaan?
Niet omdat je altijd vrolijk moet zijn.
Maar omdat je jezelf toestemming geeft om even niet te voldoen.
Even niet te presteren.
Even niet “netjes”.

Wat kun jij hiermee (op je werk)?

Misschien herken je iets van Hans. Niet letterlijk, maar wel in het mechanisme.
Dat je je groot houdt. Dat je je aanpast. Dat je denkt: als ze dit van mij weten, dan…

Dan is mijn vraag:
• Waar doe jij nog alsof?
• Wat kost je dat aan energie?
• En wat zou er gebeuren als je één klein stukje eerlijker wordt?

Eerlijk zijn hoeft niet groots of dramatisch.
Soms is het al genoeg om te zeggen:
• “Ik snap dit nog niet, kun je het nog eens uitleggen?”
• “Ik vind dit spannend.”
• “Ik heb meer tijd nodig.”
• “Ik trek dit even niet alleen.”
• “Ik wil dit anders aanpakken.”

Werkgeluk begint bij jezelf terugvinden.

Werkgeluk is niet alleen een leuke baan of fijne collega’s.
Het is ook: jezelf kunnen zijn, zonder elke dag een rol te spelen. En ja—dat vraagt moed.

Maar als schaamte een plek krijgt, hoeft het geen rem te zijn. Dan kan het een richtingaanwijzer worden.
Naar wat je echt nodig hebt.
Naar wat je écht wilt.
Naar werk dat past.

Wil je hierover doorpraten?
In mijn gratis Werkgeluk-sessie kijken we samen waar jij jezelf bent kwijtgeraakt in je werk, en wat er nodig is om weer dichter bij jezelf te komen.